Fiński model edukacji uznawany jest za jeden z najlepszych na świecie i od lat stanowi inspirację dla szkół w wielu innych krajach. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że tamtejsi uczniowie nie tylko osiągają doskonałe wyniki w nauce, ale też z przyjemnością chodzą do szkoły. Duży wpływ ma na to przede wszystkim troska o balans między nauką a wypoczynkiem, ciekawe lekcje (często odbywające się na świeżym powietrzu), czy też brak tradycyjnych ocen, które znacznie ograniczają rywalizację. Dodatkowo, sam zawód nauczyciela uznawany jest za bardzo prestiżowy, a wykonujące go osoby cieszą się ogromnym szacunkiem społeczeństwa.
A zatem – jak wygląda szkoła szkoła w Finlandii? Co sprawia, że jest tak wyjątkowa i warto brać przykład z systemu edukacji w Finlandii? Czy jej filozofię można przenieść na polski grunt? Poniżej przedstawiamy szereg ciekawostek, które wielu z nas mogą wydać się zaskakujące.
Co wyróżnia system oświaty w Finlandii? Dlaczego jest tak wyjątkowy?
W Finlandii obowiązek edukacyjny trwa stosunkowo krótko, bo zaledwie 9 lat, co w praktyce oznacza, że do szkoły muszą chodzić dzieci w wieku od 7 do 16 lat. Rok szkolny rozpoczyna się w połowie sierpnia, a kończy na przełomie maja i czerwca. Fińscy uczniowie poświęcają na zajęcia 706 godzin rocznie (dla porównania – w naszym kraju jest to o 40 godzin więcej). Na co warto zwrócić uwagę? Głównie na brak zadań domowych, odpytywanie przy tablicy albo tradycyjne ocenianie. W klasach I-II uczniowie spędzają w szkole 19 godzin tygodniowo, natomiast w klasach starszych 30 (średnio 6-7 godzin dziennie).
Zawód nauczyciela w Finlandii
W Finlandii zawód nauczyciela – co już zostało podkreślone – cieszy się bardzo dużym szacunkiem wśród społeczeństwa. Same studia pedagogiczne uważa się za niezwykle trudne, a rozpoczęcie pracy w szkole poprzedza wielostopniowa selekcja. W Finlandii nauczyciele pracują 4 godziny dziennie, a dodatkowo w ciągu tygodnia 2 muszą poświęcać dodatkowo na rozwój zawodowy. Wszystkie kursy i szkolenia są jednak w pełni finansowane z budżetu państwa.
Nauczyciele cieszą się też sympatią swoich podopiecznych. Relacje pozbawione są hierarchii i oparte na partnerstwie. Fińscy nauczyciele są otwarci na problemy uczniów, a ci wiedzą z kolei, że zawsze mogą się do nich zwrócić ze swoimi problemami. Podejście do ucznia pozbawione jest wyższościowego tonu, a wszyscy zwracają się do siebie po imieniu. Duży wpływ na relacje i jakość nauczania mają też niewielkie oddziały klasowe, liczące maksymalnie 20 osób.
Jak wygląda system oceniania w szkole w Finlandii?
W Finlandii każda szkoła może stosować własny system oceniania. W klasach I-V ma on formę oceny opisowej, natomiast od VII klasy obowiązkowo musi być wprowadzony system liczbowy. Skala ocen wynosi 1 do 10, z czego 5 to najniższa ocena pozytywna. Wyjątkowość oceniania w fińskiej szkole polega jednak na podejściu. Niskie oceny nie są formą kary, a jedynie wskazówką i informacją, nad czym uczniowie muszą popracować. Warto mieć na uwadze to, że w Finlandii udzielanie płatnych korepetycji jest zabronione. Dzieci i młodzież mogą liczyć na pełne wsparcie w szkole.
Sprawdzanie wiedzy nie obejmuje klasycznych testów, które – zdaniem Finów – ograniczają kreatywność. Oceniana jest praca w grupie, projekty, aktywność na zajęciach, udział w dyskusjach, czy też umiejętność zastosowania zdobytej wiedzy w praktyce. Uczniowie przystępują natomiast do obowiązkowego testu po IX klasie.
Czego uczą się dzieci w szkołach w Finlandii?
Zajęcia w szkołach w Finlandii trwają średnio 60-75 minut, z czego na lekcję poświęca się 45 minut, a reszta to odpoczynek dla uczniów. Balans między nauką a czasem wolnym ma bowiem ogromne znaczenie. Uczniowie w Finlandii dużo czasu spędzają na zewnątrz – zajęcia outdoorowe cieszą się tam ogromną popularnością już od początkowych etapów edukacji.
Nauka to nie tylko przekazywanie teoretycznej wiedzy z danego przedmiotu, ale także rozbudzanie kreatywności i nauka wielu umiejętności przydatnych w codziennym życiu. W Finlandii nie ma podziału na przedmioty ze względu na płeć, toteż dziewczynki z powodzeniem uczą się stolarki, a chłopcy szycia albo gotowania. Duże znaczenie ma to, że w Finlandii nie istnieją rankingi szkół, co pomaga ograniczać współzawodnictwo. Dzieci uczy się natomiast współpracy i otwartości na problemy innych. Rywalizacja uznawana jest za szkodliwą. Kluczowe jest uświadomienie uczniom, że każdy człowiek posiada swoje mocne i słabe strony.
Etapy edukacji w Finlandii
System edukacji w Finlandii podzielony jest na etapy podobne do tych, jakie obowiązują w Polsce. Pierwszym z nich jest oczywiście przedszkole, czyli päiväkoti. Mimo że nie jest obowiązkowy, wielu rodziców decyduje się posłać swoje dzieci do przedszkola, a prawo do opieki na tym etapie obowiązuje od 10. miesiąca do 6. roku życia. Koszty, jakie rodzice muszą ponieść, uzależnione są między innymi od dochodów, czy liczby dzieci. Trzeba jednak podkreślić, że w niektórych przypadkach przysługuje prawo do zwolnienia z opłat.
Kolejny etap to szkoła podstawowa (perusopetus). Trwa ona 9 lat, a lekcje w klasach I do VI prowadzone są przez wychowawcę. Na drugim etapie, czyli w klasach VII do XIX każdego przedmiotu uczy już innym nauczyciel. Czasami uczniowie decydują się też na naukę w dodatkowej X klasie, jeżeli potrzebują więcej czasu na podjęcie decyzji o dalszej ścieżce swojej kariery, albo też nie dostały się do wybranej szkoły średniej.
Nauczane przedmioty to między innymi język ojczysty (fiński lub szwedzki), język obcy, edukacja zdrowotna, nauka o środowisku, matematyka, fizyka, chemia, biologia, geografia, historia, wiedza o społeczeństwie, muzyka, plastyka, wychowanie fizyczne.
Na poziomie szkoły średniej (lukio/ammatillinen koulutus) edukacja nie jest obowiązkowa, jednak zdecydowana większość uczniów decyduje się ją kontynuować. Bardzo ciekawym rozwiązaniem jest to, że w liceum każdy uczeń może samodzielnie ułożyć swój plan zajęć i wybrać takie przedmioty, jakie go najbardziej interesują. Obligatoryjne jest zaliczenie w sumie 50 kursów obowiązkowych i 25 dodatkowych. Rok szkolny dzieli się na 5-6 semestrów (nie dwa, jak w Polsce), a w każdym z nich należy uczęszczać na 4-7 wybranych zajęć. Każdy semestr zakończony jest też sesją, trwającą zwykle około 1,5 tygodnia. Nauka w liceum trwa trzy lata i zakończona jest maturą.
W szkole zawodowej uczniowie chodzą na zajęcia z przedmiotów obowiązkowych, dodatkowych, a także zawodowych. Dodatkowo – muszą oni odbyć trwające około 5 miesięcy praktyki zawodowe. W przypadku, kiedy chcą zdawać na koniec egzamin maturalny, muszą uczęszczać do szkoły przez 4 lata. Szkolnictwo wyższe w Finlandii jest bezpłatne dla wszystkich obywateli Unii Europejskiej. Studenci muszą jedynie we własnym zakresie zakupić materiały dydaktyczne albo pomoce naukowe. Na uczelniach obowiązują egzaminy wstępne, a często duży wpływ na przyjęcie ma też konkurs świadectw. Ciekawe jest to, że w obrębie tego samego kierunku studiów, uczniowie mogą uczęszczać na różne zajęcia. Wynika to z faktu, że studenci mogą samodzielnie wybierać, na jakie zajęcia chcą chodzić. W Finlandii także istnieje podział na studia pierwszego i drugiego stopnia.
Wyjątkowość fińskiej edukacji – czym warto się inspirować?
Wiele cech fińskiego systemu edukacji z całą pewnością można przenieść na polski grunt. Balans między nauką a wypoczynkiem, brak tradycyjnych testów, nastawienie na rozwijanie kreatywność albo kształcenie praktycznych umiejętności. To zaledwie kilka wyznaczników fińskiej filozofii nauczania, na które warto zwrócić szczególną uwagę.
Warto też postawić na naukę języków obcych z wykorzystaniem ciekawych metod nauczania, gdzie podstawą będzie nauka praktycznej komunikacji. Na każdym etapie edukacji podstawą powinna być praca w grupie, a do tego świetną opcją mogą być także lekcje w terenie. Można na nich nie tylko przekazywać wiedzę z niebanalny sposób, ale dodatkowo uczyć młodzież szacunku do przyrody.
